www.sercemazur.pl Strona Główna www.sercemazur.pl
Serce Mazur . pl - Dla wszystkich, którym bliskie są Mazury...

FAQFAQ  SzukajSzukaj  UżytkownicyUżytkownicy  GrupyGrupy
RejestracjaRejestracja  ZalogujZaloguj

Poprzedni temat «» Następny temat
Pomniki w Ełku
Autor Wiadomość
pucior 
Administrator


Wiek: 32
Dołączył: 20 Sty 2008
Posty: 2291
Skąd: Mazury
Wysłany: 2009-04-23, 20:14   Pomniki w Ełku

W temacie tym chciałbym zawrzeć informacje o pomnikach, jakie znajdowały się w Ełku przed 1945 r. Na początek takie 2 ostatnio wygrzebane pocztówki. Co to za pomniki i czy zachowały się po nich jakieś ślady?

E70-1.jpg
Plik ściągnięto 812 raz(y) 43,5 KB

lyck061.jpg
Plik ściągnięto 1861 raz(y) 46,83 KB

 
 
 
felini 


Wiek: 60
Dołączył: 22 Kwi 2009
Posty: 87
Skąd: Ełk/okolice Warszawy
Wysłany: 2009-04-24, 11:29   

Ten drugi pomnik bardzo mnie zastanawia, ponieważ, jak wyraźnie widać, stoi po przeciwnej stronie jeziora niż miasto. Dlaczego właśnie tam? Jak mi się wydaje, jest to dość odludna okolica.

Mam gdzieś w zasobach elektronicznych plan Ełku, na którym ów pomnik zaznaczono, ale jakoś nie mogę go odnaleźć. Przy najbliższej okazji wybiorę się tam na spacer w poszukiwaniu śladów.

Jeśli zaś chodzi o pierwszy pomnik, w okolicy mostu, to obawiam się, że ślady zostały już dawno zatarte. Gdzieś w pobliżu w latach 60. stał tam bar zwany Topielcem, taki pawilon na betonowym fundamencie. Teraz nie ma już po nim śladu. Mam wrażenie, że prawie cały ten teren uległ niwelacji i jedyne ślady, które pozostały, to kamienne słupki i resztki łańcuchów wzdłuż ulicy Zamkowej. Ale przejdę się tam przy okazji.

Mnie przy okazji ciekawi też, komu poświęcone były pomniki. Kim był Boehme/Boehmer? Kim był Velthusen, który zasłużył sobie na plac w samym centrum Ełku przy spacerowej promenadzie?
_________________
http://elkiinnefoto.wordpress.com/
 
 
pucior 
Administrator


Wiek: 32
Dołączył: 20 Sty 2008
Posty: 2291
Skąd: Mazury
Wysłany: 2009-04-24, 18:04   

felini napisał/a:
Mam gdzieś w zasobach elektronicznych plan Ełku, na którym ów pomnik zaznaczono, ale jakoś nie mogę go odnaleźć. Przy najbliższej okazji wybiorę się tam na spacer w poszukiwaniu śladów.


Sporządziłem stosowną mapkę (w załączniku). Nadal szukam wyczerpujących informacji - na temat owych dwóch pomników. Póki co efektem jest inne znalezisko - tekst z pomnika Günthera :) Ale o tym jutro..

mapka - ełckie pomniki.jpg
Plik ściągnięto 692 raz(y) 175,26 KB

 
 
 
felini 


Wiek: 60
Dołączył: 22 Kwi 2009
Posty: 87
Skąd: Ełk/okolice Warszawy
Wysłany: 2009-04-26, 14:38   

Pucior, dzięki za mapkę. Niestety przynajmniej na razie nie mogę nic dodać o pomnikach 1 i 2. Dodam jednak do mapki legendę z objaśnieniami (i pytaniami w sprawie niektórych) pozostałych pomników.
3 - pomnik gen. Günthera na Hauptstrasse, później Kaiser-Wilhelm-Strasse, później SA-Strasse.
4 - pomnik bohaterów wojny prusko-francuskiej 1871 r. Na cokole w formie doryckiej świątyni figura Nike. Po II wojnie na cokole umieszczono figurę Chrystusa. W okresie międzywojennym pod ten pomnik przeniesiono kamienie plebiscytowe z placu przed dworcem kolejowym. Nie wiadomo, co się z nimi stało po 1945 r.
5, 6 i 7 - to pomniki w parku królowej Luizy
Nie mam pewności, ale na podstawie kilku zdjęć (widokówek) sądzę, że:
5 - to pomnik poległych dragonów
6 - pomnik 147 pułku piechoty
7 - kolumna Hindenburga.
Czy tak było rzeczywiście?

8 - to pomnik plebiscytowy, zanim przeniesiono kamienie pod pomnik nr 4.
_________________
http://elkiinnefoto.wordpress.com/
 
 
felini 


Wiek: 60
Dołączył: 22 Kwi 2009
Posty: 87
Skąd: Ełk/okolice Warszawy
Wysłany: 2009-04-26, 19:22   

Pomnik nr 6

 
 
lyck 


Dołączył: 17 Maj 2008
Posty: 47
Skąd: W-wa
Wysłany: 2009-04-26, 21:32   

felini napisał/a:
Mnie przy okazji ciekawi też, komu poświęcone były pomniki. Kim był Boehme/Boehmer? Kim był Velthusen, który zasłużył sobie na plac w samym centrum Ełku przy spacerowej promenadzie?

Karl Leonhard Velthusen, ur. w 1812 r. w Warszawie, syn kupca, sędzia, od 1892 r. powiatowy radca sądowy (Kreisgerichtsrat) w Ełku. Od 1879 r. był sędzią nadzorującym miejscowy sąd grodzki (Amtsgericht). Pozą pracą poeta i literat. Velthusen szybko pokochał i wtopił się w mazurskie otoczenie. Jako jeden z pierwszych zaczął opisywać piękno Mazur w "Lycker Zeitung" (dosł. "gazeta ełcka") w jej dodatku o nazwie "Unser Masurenland" ("Nasze Mazury"). Pisał wiersze i pieśni barwnie ilustrujące okolicę. Część jego utworów i opisów była publikowana w "Almanachu Muz Prus Wschodnich i Zachodnich" (Ost- und Westpreußische Musenalmanach) co propagowało nieznane wówczas Mazury daleko poza ich granicami. Napisał "Kronikę miasta i powiatu Ełk" (Chronik der Stadt und des Kreises Lyck) w 3 ręcznie spisanych tomach oraz epos opisujący walkę Prusów z Krzyżakami o nazwie "Skomand". Prócz pisarstwa udzielał się publicznie. Założył wiele stowarzyszeń integrujących lokalne środowisko, m.in. tow. rzemieślnicze i sportowe. W uznaniu zasług przyznano mu honorowe obywatelstwo miasta Ełk w 1891 r. Velthusen był też od 1861 r. deputowanym do pruskiego parlamentu (Landtagu) z powiatów Ełk, Olecko, Pisz.

Do Böhmer'a brak danych. Są tylko poszlaki, że mógł to być... badacz Talmudu:
http://books.google.com/b...&hl=pl#PPA36,M1
 
 
pucior 
Administrator


Wiek: 32
Dołączył: 20 Sty 2008
Posty: 2291
Skąd: Mazury
Wysłany: 2009-04-27, 19:59   

felini - co do numerów pomników to moim zdaniem jest tak jak napisałeś :)
lyck - dzięki za identyfikację szukanych postaci i obszerną notę o Velthusenie, przychylam się do pomysłu, iż drugi pomnik mógł być poświęcony Israelowi Böhmer (notka na jego temat w jęz. ang. tutaj: http://www.jewishencyclop...d=1239&letter=B). Zdaje mi się, iż wspólnota żydowska działała w Ełku dość aktywnie, m.in. wydawano tu liczne publikacje, a pomnik jest uhonorowaniem postaci Böhmera. Zastanawia trochę miejsce wzniesienia pomnika, które było w owym czasie dość odludne. Ciekawe czy zachowały się jakieś resztki pomnika... Na ZUMI widać w tym miejscu las, więc może...

Czas na pomnik nr 3. Poświęcony był generałowi von Günther. Kim była owa postać? Spójrzcie tu:
http://elkiinnefoto.wordp...ala-gunthera-1/
http://elkiinnefoto.wordp...ala-gunthera-2/
http://elkiinnefoto.wordp...ala-gunthera-3/
Odsłonięcie pomnika miało miejsce 16. czerwca 1841 r. Na frontowej tablicy umieszczono napis:
Dem Andenken
des Generallieutenants
Heinrich Johann
Freiherrn von Günther
geb.: den 8. Dezember 1736 zu Neu-Ruppin
gest.: den 22. April 1803 zu Tykoczyn


Na 3 pozostałych ścianach widniały napisy:
Dem Freunde der Menschheit.
Dem Freunde des Vaterlandes.
Dem Verehrer des Königs.


Źródło: A. Grabe, General-Lieutenant Freiherr von Günther und das Günther-Denkmal zu Lyck, AltprMschr 28, 1891/92 [= PreußProvBll 94], S. 499

Osoby zainteresowane tematem odsyłam do owego artykułu. Jest tam sporo informacji (co wynika choćby z samej objętości opracowania zajmującego strony od 451 do 499), w tym znaczna porcja smakowitych szczegółów odnośnie odsłonięcia pomnika.
Zapytacie zapewne skąd wytrzasnąć ów artykuł? ;) Namiary na Altpreussische Monatsschrift (wśród nich owy 28 numer) są na naszym forum, w temacie "Biblioteki cyfrowe" (http://ruciane-nida.org/s...topic.php?t=129)

D70-1.jpg
Plik ściągnięto 328 raz(y) 62,34 KB

D75-1.jpg
Plik ściągnięto 347 raz(y) 57,99 KB

F52-1.jpg
Plik ściągnięto 279 raz(y) 72,56 KB

F56-1.jpg
Plik ściągnięto 272 raz(y) 77,41 KB

 
 
 
felini 


Wiek: 60
Dołączył: 22 Kwi 2009
Posty: 87
Skąd: Ełk/okolice Warszawy
Wysłany: 2009-04-29, 23:19   

pucior napisał:
Cytat:
przychylam się do pomysłu, iż drugi pomnik mógł być poświęcony Israelowi Böhmer (notka na jego temat w jęz. ang. tutaj: http://www.jewishencyclop...d=1239&letter=B). Zdaje mi się, iż wspólnota żydowska działała w Ełku dość aktywnie, m.in. wydawano tu liczne publikacje, a pomnik jest uhonorowaniem postaci Böhmera. Zastanawia trochę miejsce wzniesienia pomnika, które było w owym czasie dość odludne.

Kompletnie nie mam doświadczenia w poszukiwaniach archiwalnych, historią Ełku poważniej zająłem się niejako przy okazji pisania blogu o moim rodzinnym mieście. Pierwotnym zamiarem było zresztą fotograficzne dokumentowanie tego, co w Ełku pozostało z przeszłości, potem doszły stare widoki itd. Spróbuję więc tu tylko pospekulować, może zrodzi się z tego jakiś pomysł na dalsze poszukiwania w sprawie pomnika Böhmera.

1. Okolica nie była chyba tak odludna, jak mi się wydawało w pierwszej chwili i jak sądzi pucior. Na Messtischblatt obszar nieco poniżej pomnika oznaczono jako Rennbahn. Prawdopodobnie nie był to tor wyścigów konnych, lecz raczej teren do jazdy konnej. Nie było to zatem kompletne odludzie, lecz z drugiej strony również nie było to miejsce, w którym zwykle stawia się pomniki.

2. Może to świadczyć na rzecz tezy, że chodziło o Israela Böhmera. Pomnik poświęcony żydowskiemu teologowi gdzieś w środku miasta mógł być niemile widziany przez władze. Z drugiej jednak strony - synagoga stała niemal w samym centrum przy Bahnhofstrasse (później Hindenburgstrasse, później Armii Czerwonej, obecnej ul. Armii Krajowej), tuż obok reprezentacyjnego parku Królowej Luizy (tego z trzema pomnikami). Może więc to kwestia czasu, w którym zbudowano pomnik? Synagogi nie dało się usunąć, ale pomnika już nie pozwolono zbudować w mieście. Trzeba by więc choć w przybliżeniu datować pomnik i skonfrontować tę datę z ówczesną polityką władz pruskich wobec Żydów.

3. I wreszcie kwestia własności gruntu, na którym stał pomnik. To mógł być teren należący do domeny (Domäne), czyli państwowego gospodarstwa rolnego, które po sekularyzacji Prus powstało z dawnego folwarku zamkowego. Jeśli mapę z ZUMI, do której link podał pucior, przesuniemy na północ, to przy zakręcie ul. Zamkowej zobaczymy "Ełk POHZ". To jest właśnie pozostałość po przedwojennej domenie. Domeny były własnością państwową, lecz były dzierżawione osobom fizycznym, o ile pamiętam na 5 lub 10 lat.
I tu już idę w spekulację na całego: Czy możliwe, że dzierżawcą domeny był wyznawca religii mojżeszowej?

Jeśli uważacie, że to jałowe rozważania, to dajcie mi klepę.
 
 
felini 


Wiek: 60
Dołączył: 22 Kwi 2009
Posty: 87
Skąd: Ełk/okolice Warszawy
Wysłany: 2009-04-29, 23:23   

A przede wszystkim dzięki lyck za informację o Velthusenie i pucior o pomniku Günthera.
_________________
http://elkiinnefoto.wordpress.com/
 
 
bramborak007 

Wiek: 44
Dołączył: 04 Gru 2008
Posty: 7
Skąd: Borussia, Varsovia
Wysłany: 2009-05-03, 00:38   Böhmer.

Pierwszy post - mam nadzieję, że nie najgłupszy...
Ponmik jest bardzo zagadkowy, nasuwa pytania:
- dlaczego położony jest za miastem?
- położenie związane z wydarzeniem, czy był dla miasta w jakiś sposób niewygodny?
- znamy przybliżoną datę powstania?
- czy z jakiegokolwiek źródła wynika, że Böhmer to nazwisko?

Ergo: czy ktoś ma pod ręką "Heimatmuseum" Siegfrieda Lenza? Tam przewijał się pomnik, przy którym bawił sie główny bohater. Był to pomnik bodaj ku pamięci żołnierzy - chyba Bośniaków.
("Böhmer" to nie tylko nazwisko, to również mieszkaniec Bohemii w rodz. męskim, czyli jednak nie Bałkany ;-) ). Niemniej to tylko luźne skojarzenie, bo książkę czytałem AD 1995.
Heimatmuseum była niestety przetłumaczona dosyc dziwnie i oprócz faktografii zawierała sporo prostych błędów.
Pozdrawiam.
 
 
Wyświetl posty z ostatnich:   
Odpowiedz do tematu
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Nie możesz załączać plików na tym forum
Możesz ściągać załączniki na tym forum
Dodaj temat do Ulubionych
Wersja do druku

Skocz do:  

Powered by phpBB modified by Przemo © 2003 phpBB Group