Renowacja pomnika w Grzegorzach

P1350657

W ostatnich dniach września, po ponad rocznym załatwianiu formalności, uzgodnień i zbieraniu funduszy pomnik w Grzegorzach doczekał się renowacji. Dzięki zaangażowaniu i pomocy mieszkańców wsi, teren wokół pomnika został uporządkowany i oczyszczony z zakrzaczeń, bujnych pokrzyw i śmieci.

Wieś Grzegorze lokowana w 1437 r., pod nazwą Grogersdorf, na terenach już zasiedlonych przez prokuratora rastemborskiego Gerlacha Merza za zgodą wielkiego mistrza krzyżackiego Pawła von Russdorfa, na 30 włókach (łanach) na prawie chełmińskim, z obowiązkiem dwóch służb zbrojnych konnych. W roku 1485 wieś zapisywana jako Grogersdorf, od początków XVI wieku nazwa wsi była zapisywana jako Gregersdorf lub Gregersdorf, wyjątkowo jako GregerBen (1651) czy Gregoaen (1663).

W 1710 r. wieś, podobnie jak większość terenu  Prus, nie ominęła straszliwa zaraza dżumy.

Wsi nie ominęła również zawierucha I wojny światowej. We wrześniu 1914 r. toczyły się zacięte boje o miasto Orzysz. W potyczce między oddziałami niemieckimi i rosyjskimi w okolicach Grzegorzy zginęło kilkunastu żołnierzy obu armii. Na dawnym cmentarzu wiejskim pochowanych jest w zbiorowej mogile 1 żołnierz niemiecki i 12 żołnierzy rosyjskich. Pomnik w Grzegorzach został zbudowany prawdopodobnie przed 1920 r. w celu upamiętnienia poległych mieszkańców wsi w okresie I wojny światowej. 

Z braku zainteresowania i konserwacji po 1945 r. z upływem czasu pomnik zaczął się popadać w ruinę. Po przeprowadzonych oględzinach pomnika wiosną 2011 r. stwierdziliśmy, że pomnik ten został zbudowany na bazie wcześniejszego pomnika, prawdopodobnie zbudowanego w XIX w. i poświęconemu 400-stej rocznicy powstania wsi.

Otóż pierwotny pomnik jest w postaci głazu, na którym były częściowo widoczne, wyryte w głazie i pomalowane na czarno litery. Z uwagi na fragmentaryczne odkrycie, nie byliśmy w stanie jednoznacznie odczytać inskrypcji. Wtedy też, wraz z Sołtysem wsi Grzegorze Panem Wojciechem Mieczkowskim, postanowiliśmy doprowadzić do odbudowy i renowacji pomnika. Odbyliśmy spotkanie zorganizowane przez Sołtysa z mieszkańcami wsi, którzy zainteresowali się ideą odbudowy pomnika. Za pośrednictwem Urzędu Miejskiego w Orzyszu, wystąpiliśmy do GDDKiA w Olsztynie o wyrażenie zgody na renowację pomnika, który znajduje się w pasie drogowym DK 16.

W trakcie zbieraliśmy również fundusze na renowację pomnika. Po uzyskaniu wszystkich uzgodnień i zebraniu funduszy w połowie września przystąpiliśmy do renowacji. Po rozbiórce resztek kamiennych bloków i starych zapraw betonowych ukazał się na głazie wyryty i pomalowany na czarno napis:

"DEN / IM WELTKRIEGE / 1914-18 / GEFALLENEN / KAMERADEN"
"Poległym w wojnie światowej 1914-18 towarzyszom broni"

Pod spodem symbole: krzyż maltański na tarczy, krzyż żelazny (niemieckie odznaczenie wojenne) oraz symbol niemieckiego hełmu.

Pomnik odsłonił swoją tajemnicę i okazało się, że głaz jest pierwotnym pomnikiem poświęconym poległym mieszkańcom wsi, a nadbudowany w okresie późniejszym pomnik prawdopodobnie był poświęcony przeprowadzonemu na Warmii i Mazurach plebiscytowi z 11 lipca 1920 r. Niestety są to tylko domysły, ponieważ jak do tej pory nie udało się dotrzeć do żadnych archiwalnych materiałów fotograficznych.

Renowacja pomnika polegała na uporządkowaniu terenu wokół pomnika, odsłonięciu inskrypcji na pierwotnym pomniku, uzupełnieniu ubytków kamiennych we wtórnym pomniku, wzmocnieniu starych fug betonowych, jak również wykonanie inwentaryzacji opisowo-fotograficznej.

Pomnik przed renowacją:

grzegorze pomnik P1340878

Pomnik po renowacji:

P1350658 P1350653 P1350659 P1350666

 

Serdecznie dziękujmy:
1. Osobom prywatnym, Nadleśnictwu Pisz i Nadleśnictwu Maskulińskie za wsparcie finansowe renowacji pomnika,

2. Sołtysowi wsi Grzegorze Panu Wojciechowi Mieczkowskiemu i mieszkańcom wsi za pomoc w uporządkowaniu terenu wokół pomnika,

3. Dyrektorowi GDDKiA Oddział Olsztyn i pracownikom GDDKiA Rejonu Giżycko za wyrozumiałość i wyrażenie zgody na renowację pomnika.

Copyright © Remes
Design by : rygielpisz.eu.