Kanał Jegliński

kanal_wlotKanał Jegliński ma długość 5250 m. Łączy jezioro Roś z jeziorem Seksty, uważanym za naturalną zatokę Śniardw. Został pobudowany w XIX stuleciu, jako realizacja wcześniej snutych planów, zakładających połączenie Wielkich Jezior Mazurskich z Królewcem.

Budowa tych dróg wodnych ruszyła w XVIII. Po wojnie siedmioletniej (1758 -1763), gdy przedłużającej się obecności wojsk rosyjskich towarzyszyło wycinanie ogromnych przestrzeni leśnych na Sambii, prezydent kamery pruskiej Friedrich von Domhardt zaczął namawiać króla pruskiego Fryderyka II, by wykorzystać drogę wodną do spławiania drewna z innych regionów kraju. W 1765 r. było już gotowych pięć kanałów, którymi transportowano z Rynu do Węgorzowa 555 achtli surowca. Okazało się jednak, że utrzymanie drożności wybudowanych kanałów nie jest ani łatwe pod względem technicznym, ani tanie ekonomicznie. Toteż w kolejnych dziesięcioleciach zaczęły zarastać i podupadać. Jedynie od czasu do czasu wyższe stany wód umożliwiały spławianie towaru. Na przykład w 1799 r. pewien kupiec spławił 43 wielkie bale drewna z Puszczy Piskiej do Węgorapy i dalej do Pregoły i Niemna.

imionek2
Wylot kanału na J. Roś

Do idei spięcia drogami wodnymi południowej i wschodniej części regionu powrócono dopiero u schyłku I połowy XIX w. W 1844 r. król pruski Fryderyk Wilhelm IV nadał odpowiednie pełnomocnictwa inspektorowi ds. budownictwa wodnego z Tylży Geroschowi. To właśnie wtedy, w latach 1845 -1849 r. przekopano Kanał Jegliński, biegnący na południowy wschód od naturalnej drogi wodnej, wykorzystywanej w dawnych czasach.

Nie było to tanie przedsięwzięcie. Tylko ta część inwestycji kosztowała 48 070 talarów. W kolejnych latach budowano kolejne szlaki, które łącznie między Piszem, a Węgorzewem osiągnęły długość ponad 11 mil. Planowano też inne przedsięwzięcia z zakresu inżynierii wodnej, w wyniku których Pisa uzyskałaby regularne połączenie z Wisłą i Pregołą. Z Pisza miały prowadzić kanały do Orzysza i Ełku, a nawet do Ostródy! Nie zrealizowano tych zamiarów ze względu na wysokie koszty.

Jeglin_most Jeglin_most1 Jeglin_most2 most_imionek
Most drogowy w Jeglinie w 1908 i 1915 r. Most drogowy w Imionku

Jak funkcjonowała żegluga na już istniejących drogach wodnych?

Przede wszystkim wykorzystywano ją do celów towarowych, ale coraz częściej nabierała charakteru usług komunikacyjnych, czy wręcz turystycznych. W 1856 r. po raz pierwszy nowym szlakiem dopłynął do Węgorzowa parowiec „Masovia”, który rozpoczął tę daleką podróż od Wisły, przez Bug, Narew i Pisę. W latach siedemdziesiątych dołączyły jeszcze stateczki „Kruppa” oraz „Franz”. Ten ostatni służył do holowania drewna jeszcze w 1927 r.

W celu rozbudowy żeglugi w kierunku usług pasażerskich, w 1891 r. na Mazurach powołano nawet specjalne stowarzyszenie na rzecz ułatwiania ruchu pasażerskiego. Zakupiono wówczas trzy statki parowe („Löwentin”, „Möve” i „Barbara”) zabierające na pokład od 70 do 190 osób. Wkrótce na szlaku pojawił się również nowoczesny statek stuosobowy o napędzie spalinowym („Hans Werner”). W okresie międzywojennym istniały regularne rejsy Żeglugi Mazurskiej. Przykładowo w 1928 r. w sezonie między majem, a wrześniem pływał statek na trasie Pisz – Kanał Jegliński – Karwik – Wierzba – Ruciane oraz Pisz – Rybitwy – Ruda – Bielice – Pilchy. Osobne połączenia istniały między Piszem, a wylotem Kanału Jeglińskiego. Co ciekawe, w dni powszednie statek odbywał cztery rejsy, w niedziele zaś sześć rejsów (ostatni rejs na życzenie), co wskazuje na wycieczkowy charakter tej linii. Oczywiście jednostkami Żeglugi Mazurskiej można było płynąc także z Rucianego do Rynu oraz Węgorzewa.

imionek imionek1 imionek3 imionek4
Ośrodek wczasowy w Imionku  

Ponieważ akweny, które spinał Kanał Jegliński miały różny poziom wód, więc istniała konieczność zbudowania na nim śluzy. Powstała ona w pobliżu wsi Karwik. Obecnie ma ona komorę długości 45 m, zaś szerokość wrót wodnych wynosi 7,5 m. Stwarza to możliwość przepustu większych jednostek pływających. W 1908 r. obok śluzy powstał jaz, który spiętrza wodę w jeziorze Śniardwy ok. 1 m. wyżej niż w jeziorze Roś.

sluza sluza1 sluza2
Widok na jaz w Karwiku
Śluza Karwik w latach 60-tych XX w.

Współcześnie Kanał Jegliński w dalszym ciągu pozostaje największą czynną drogą wodną, wybudowaną na Mazurach. Ze względu na czas wybudowania, można go zaliczyć do konstrukcji o dużych walorach historycznych i zabytkowych. W sezonie przepływa nią od 15 do 30 jednostek dziennie, głównie żaglówek. Tradycje dawnej Żeglugi Mazurskiej z rzadka podtrzymuje prywatny stateczek wycieczkowy „Smętek”, który nieregularnie odbywa na zamówienie rejsy z Pisza.

 

Tekst opracował: Waldemar Brenda

Piszkulturalnie.pl

Copyright © Remes
Design by : rygielpisz.eu.