Ocalić od zapomnienia

Pisz – tzw. „ Mogiła Grenadierów”
 
mapa_luty_pisz_1915
Mapa ataku 7 lutego 1915 r.

Po ustabilizowaniu się frontu na okres zimowy (listopad-luty 1914 r.) w dniu 7 lutego 1915 r. rozpoczęła się ofensywa niemiecka znana pod nazwą "II Bitwy na Jeziorach Mazurskich" lub "Bitwy Zimowej" (Winterschlacht). Były to najcięższe walki okresu I wojny, jakie stoczono na terenie naszego powiatu. W pierwszej fazie zaciętych walk na przedmieściach Pisza poległo wielu żołnierzy. Cmentarz wojenny założono przy ul. Olsztyńskiej (do 1945 r. ul. Grenadierów). Pochowanych zostało 50 żołnierzy z 4 Regimentu Grenadierów. Dnia 15 października 1924 r. uroczyście wmurowano kamień węgielny pod budowę pomnika. Pomnik odsłonięto 8 lutego 1925 r. w 10-tą rocznice bitwy.

 
 
 
mogilagrenadierow mogilagrenadierow1 mogilagrenadierow2 mogilagrenadierow3
Mogiła w lutym 1915 r.
Mogiła w 1924 r.
W latach 30-tych XX w.
Stan obecny cmentarza

W latach 70 – tych XX w. pomnik rozebrano nie przenosząc szczątków żołnierzy na cmentarz miejski. Działkę sprzedano pod zabudowę. Podczas rozbiórki pomnika został odnaleziony akt erekcyjny wraz z książką D. Husena, opisującą szlak bojowy 4 Regimentu Grenadierów na Mazurach w latach 1914-15 r. Dokumenty te znajdują się obecnie w zbiorach Muzeum Ziemi Piskiej w Piszu.

Oryginalne dokumenty znalezione podczas rozbiórki pomnika.

akt erekcyjny akt erekcyjny  001 spis poleglych spis poleglych 001

Jedynym śladem po cmentarzu są dwa szpalery 80 – letnich, dorodnych lip oraz dwustopniowe schodki w skarpie jezdni. Nasze Stowarzyszenie stara się o przeniesienie szczątków poległych żołnierzy na cmentarzu zbiorowym w Bartoszach k/ Ełku. Prace sondażowo-ekshumacyjne może wykonać "Fundacja Pamięć", ale do tego potrzebna jest zgoda właściciela terenu. Z naszych ustaleń wynika, że większa część mogiły jest położona na terenie prywatnym posesji pod chodnikiem prowadzacym do budynku mieszkalnego. Jednakże po dwukrotnych rozmawach, właściciel działki nie wyraża zgody na powyższe prace.

Dalsze rozmowy i załatwianie formalności, w celu przeprowadzenia ekshumacji, w toku.


Protokół położenia kamienia węgielnego pod pomnikiem:
 

Niederschrift

Für die Grundsteinlegung zum Denkmal auf dem Ehrenfriedhof

des Königlich Preuβischen Grenadier - Regiments König Friedrich der Groβe

( 3. Ostpr ) Nr. 4 an der Snopker Straβe bei Johannisburg.

   

Dieses Denkmal ist zu Ehren der am 8. Februar 1915 in der Schlacht

bei Johannisburg gefallenen Angehörigen des Grenadier-Regiments 4.

Nach der am 12. März 1921 von der Gräberamtszweigstelle Arys aufgestellten

Hauptgräberliste sind im Ganzen 50 Angehörige des Grenadier - Regiments -

Offiziere und Mannschaften - bei der Erstürmung der russischen Befestigungen

westlich der Stadt Johannisburg zu beiden Seiten der Snopker Straβe gefallenen und

in diesem Grabe zur letzten Ruhe bestattet.

Nach der vorgenannten Hauptgräberliste waren die Namen der 50 Gefallenen

unbekannt bis auf den Unteroffizier Robert Löwenthal der 8. Kompanie. Nach der

beiliegenden, auf Grund von Ermittlungen beim Reichsarchiv in Braunsberg

aufgestelhen Liste sind die Namen von 2 Offizieren und 29 Unteroftlzieren und

Mannschaften nachträglich bekannt geworden, die Namen der übrigen 18 Bestatteten

waren bisher nicht festzustellen.

     

Die Aufstellung dieses Denkmals wurde angeregt durch das Traditions Bataillon des

ehemaligen Grenadier - Regiments 4, das II. ( Grenadier) Bataillon 2. ( Preuβisches

Infanterie Regiment in Rastenburg.

Die künstlerische Ausarbeitung des Denkmals - Entwurfes lag in den Händen des

Architekten Stephan Schäfer in Johannisburg, die Ausführung der Anlagen unter der

Leitung des Kreisbaumeisters

H u b e r t in den Händen der Bauunternehmer JUNG und

L e i p h o I z, des Malermeisters Skiebnewski und des Gärtners S a n i o,

sämtlich in Johannisburg.

Die Geldmittel zum Bau sind aufgebracht durch Sammlungen von Mitgliedern des

ehemaligen Grenadier - Regiments und des Krieger - Vereins Johannisburg, sowie

durch freiwillige Spenden des Kreises und der Stadt Johannisburg, der Masurischen

Kalksandsteinwerke ebenda, der Johannisburger Zeitung u. a.

    

Die Grundsteinlegung zu dem Denkmal, für dessen Weihe der 8. Februar 1925 als 10

jähriger Erinnerungstag der Schlacht von Johannisburg in Aussicht genommen ist,

erfolgt am heutigen Tage in Gegenwart der Unterzeichneten.

    

Den Toten zum dauernden Gedächtnis,

den Lebenden und künftigen Geschlechtern zur Nacheiferung.

  

Johannisburg, den 15. Oktober 1924.

 


Tłumaczenie protokołu:

Protokół

położenia kamienia węgielnego pod pomnikiem na Cmentarzu Wojskowym

Królewsko – Pruskiego Pułku Grenadierów Króla Fryderyka Wielkiego

(3 Wschodniopruski) numer 4 przy ul. Snopkowskiej koło Piszu.

 

Pomnik ten jest ku czci szeregowych, podoficerów i oficerów 4 Pułku Grenadierów poległych

w bitwie pod Piszem dnia 08 lutego 1915 r.

Według statystyki filii Urzędu ds. Opieki nad Grobami w Orzyszu sporządzonej dnia 12 marca 1921 r.

zawierającej listę mogił głównych poległo łącznie 50 szeregowych, podoficerów i oficerów Pułku Grenadierów.

Polegli podczas szturmu umocnień rosyjskich po obu stronach ul. Snopkowskiej na zachód od miasta Pisz.

Wszyscy znaleźli miejsce ostatniego spoczynku w tej mogile.

W myśl wzmiankowanej listy mogił głównych spośród 50 poległych

znany jest tylko podoficer Robert Löwenthal z 8 kompanii.

Po zbadaniu, na podstawie wszczętego postępowania, w Archiwum Rzeszy w Braniewie

ustalono z opóźnieniem nazwiska 2 oficerów i 29 podoficerów i szeregowych,

do tej pory nie można było ustalić nazwisk pozostałych 18 wojskowych złożonych w tej mogile.

 

Ustawienie tego pomnika zainspirowane jest tradycją batalionu ówczesnego Pułku Grenadierów 4,

II Batalionu Pruskiego Pułku Piechoty w Kętrzynie.

Opracowanie artystyczne projektu pomnika leżało w rękach architekta Stephana Schäfer, pracownia w Piszu, wykonanie terenu wokół pomnika nastąpiło pod kierownictwem

Budowniczego Powiatowego o nazwisku Hubert,

zajęły się tym firmy budowlane Jung i Leipholz, zakład malarski Skiebnewski i firma ogrodnicza Sanio, wszystkie z siedzibami w Piszu.

Pieniądze na budowę pomnika i jego otoczenia zebrano wśród członków dawnego Pułku grenadierów i

Stowarzyszenia Wojennego w Piszu, a także poprzez dobrowolne datki Powiatu i Miasta Pisz,

Mazurskich Zakładów Piaskowca Wapniczego również z siedzibą w Piszu,

gazety Johannisburger Zeitung i innych.

 

Położenie kamienia węgielnego pod ten pomnik, którego poświęcenie nastąpi dnia 08 lutego 1925 r.

w 10-rocznicę bitwy pod Piszem, ma miejsce dzisiaj w obecności tu obecnych.

 

Poległym ku długotrwałej pamięci, żywym i przyszłym pokoleniom ku gorliwemu naśladowaniu.

 

Pisz, dnia 15 października 1924 r.
 
   

Tłumaczenie tekstu z j. niemieckiego Jarosław Kucharczyk, tłumacz przysięgły: http://www.tlumacz-strzelce.pl/

 


Akt erekcyjny zawiera 29 nazwisk poległych żołnierzy (konieczna weryfikacja):

NAZWISKO IMIĘ ST. WOJSKOWY JEDNOSTKA
       
BRZEZINSKI PAUL Ltn. D. Res. 4 PG
OESTERLE GERHARD Vzfw (Einj. Frw.) 4 PG 4 komp
ROSMANEK GUSTAV Sergt. 4 PG 1 komp
LÖWENTAHAL ROBERT Untffz. 4 PG 8 komp
POHL FRITZ Untffz. 4 PG 4 komp
MASUCH GUSTAV Gefr. 4 PG 1 komp
ROHLAND FRANZ Gefr. d. Res. 4 PG 1 komp
BEITZ SERAPHIN Grenadier 4 PG 5 komp
DANKWART ANTON Gren. Ers. Res 4 PG 1 komp
DAUGALLIES JOHANN Grenadier 4 PG 8 komp
DREWS WILHELM Grenadier 4 PG 6 komp
FISCHER AUGUST Grenadier 4 PG 1 komp
CROHN WILLIBALD Grenadier 4 PG 1 komp
JAKAIT MICHEL Grenadier 4 PG 4 komp
KLEIST AUGUST Grenadier 4 PG 8 komp
KUKUK HANS Grenadier 4 PG 1 komp
LITTGAU GUSTAV Wehrmann 4 PG 1 komp
PARTIE WILHELM Gren. d. Res. 4 PG 1 komp
PETEAUX ARTUR Grenadier 4 PG 5 komp
PETKE RICHARD Grenadier 4 PG 1 komp
RANDONAT RICHARD Grenadier 4 PG 1 komp
RIEDERSTÄDT ARTUR Grenadier 4 PG 8 komp
SCHULZ HEINRICH Gren. d. Res. 4 PG 5 komp
TODTENHOEFER ARTUR Grenadier 4 PG 4 komp
UKROW OTTO Gren. d. Res. 4 PG 5 komp
WICHMANN FRITZ Grenadier 4 PG 1 komp
WIESENBERG PAUL Kriegsfrw. 4 PG 1 komp
GREDIG FRANZ Grenadier 4 PG M.G. Komp
BAUMANN FRANZ Grenadier

4 PG 5 komp

+ 21 nieznanych żołnierzy z 4 PG.


Mogia_49_nieznanych_RosjanPrzy tej okazji warto też wspomnieć o 49 żołnierzach rosyjskich poległych w tym czasie w walkach o Pisz.
Pochowani są oni po drugiej stronie ul. Olsztyńskiej, naprzeciwko Straży Pożarnej. Pozostali polegli w tej bitwie pochowani są na Cmentarzu Komunalnym przy ul. Dworcowej.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Mogiła po niedawnej renowacji w 2012 r.

mogrosyjskamogrosyjska1

Copyright © Remes
Design by : rygielpisz.eu.